Dana ibrahim Articles

داهاتووی ئابووری: بڵۆک چه‌ین و دراوی دیجیتاڵی بیت کۆین

دانا ابراهیم ئه‌ندامی فیده‌راسیۆنی جیهانی ئاینده‌توێژی

دراوی دیجیتاڵی بیت کۆین1 و بڵۆک چه‌ین2

پێناسه‌ی سه‌ره‌تایی «دراو» واته‌: که‌ره‌سته‌، پارچه، بابه‌ت‌ یان ئه‌و شته‌ی که‌ مرۆڤ بۆ ئاڵوگۆڕ کردنی پێویستیی، خزمه‌تگوزاریی، کاڵا و داخوازیه‌کانی به‌کاری ده‌ھێنێت. به‌ گشتیی ھه‌موو شتێک ده‌توانین وه‌کوو «دراو» به‌کار بھێنین. له‌ سه‌رده‌می کۆن دا کاڵا وه‌کوو دراو که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گیرا و پێی ده‌ووترا ئاڵوگۆڕی کاڵا له‌ به‌رامبه‌ر کاڵا. له‌ زۆرێک له‌ وڵاتانی جیھاندا به‌کارھێنانی زێڕ و زیو وه‌کوو دراو، له‌ بره‌ودا بوو. له‌ سه‌رده‌می ئه‌مڕۆدا زۆرینه‌ی ئه‌و دراوه‌ی له‌ وڵاتانی جیھاندا به‌ کارده‌ھێنرێن دراوی بێ پاڵپشتن. ئه‌م پێناسه‌یه‌ بۆ ئه‌و دراوه‌ی به‌کاردێت که‌ به‌ھای جه‌وھه‌ریی نیه‌ و به‌رز و نزم کردنی به‌ھاکه‌ی له‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌تدایه‌.

به‌ واتایه‌کی ساکار «بیت کۆین» دراوێکی دیجیتاڵیه‌ که‌ به‌ شێوه‌ی نامه‌رکه‌زی سه‌رپه‌رشتی ده‌کرێت و له‌ لایه‌ن ھیچ رێکخراوێکی ناوه‌ندیه‌وه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ناکرێت. ھه‌موو ئه‌و دراوانه‌ی دینار، دۆلار، یۆرۆ و… ئه‌مڕۆ به‌ کارده‌ھێنرێن ھه‌موویان له‌ رێگای ووڵات و ده‌وڵه‌تێکه‌وه‌ پێکھاتوون. به‌ھای ھه‌ر دراوێک، رێژه‌ی چاپکراو و له‌ کۆتایی دا قه‌باره‌ی گشتیی ئه‌و دراوه‌ به‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌ته‌کان دیاری ده‌کرێت. به‌ڵام ئه‌م مه‌رج و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ بۆ «بیت کۆین» جیاوازه‌.

سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی بیت کۆین  به‌ چ شێوه‌یه‌ک بوو؟

کاتێک بیت کۆین  له‌ ساڵی ٢٠٠٨دا پێکھات، ئه‌و که‌سه‌ی ئافراندنی کردبوو بڕی یه‌ک ملیۆن کۆین له‌م دراوه‌ی خسته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیه‌وه‌ و به‌م شێوه‌ ئاڵوگۆڕ له‌ تۆڕی ئه‌م دراوه‌دا ده‌ستی پێکرد. ھه‌موو تاکێک ده‌توانێت له‌ تۆڕی بیت کۆین دا سه‌وداگه‌ری3 بکات و رێژه‌ی ئه‌و بیت کۆینه‌ی بۆ ئه‌و گواستراوه‌ته‌وه‌ و بووه‌ته‌ خاوه‌نی، بگوازێته‌وه‌ بۆ تاکێکی دیکه‌. به‌ڵام بۆ به‌رگرتن له‌ ساخته‌کاریی و دوپات کردنه‌وه‌ی یه‌ک سه‌وداگه‌ری، که‌سانێک چاودێریی راستبوونی ئه‌م مامه‌ڵه‌ ده‌که‌ن له‌ زنجیره‌ی بڵۆک چه‌ین دا و له‌ رێگای کۆمپیۆته‌ره‌وه‌ ئاڵوگۆڕه‌کان پشتڕاست ده‌که‌نه‌وه‌. ئه‌م چاودێرانه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌ت ده‌ست نیشان نه‌کراون و وه‌کوو کۆمپانیایه‌ک کار ناکه‌ن به‌ڵکوو ھه‌موو که‌س ده‌توانێت بچێته‌ ئه‌م رێزه‌وه‌ و چالاک بێت له‌م تۆڕه‌دا و پاداشتی خۆی وه‌ربگرێت.

وه‌ده‌رھێنه‌ر یان ماینه‌ر4

ماینه‌ر یان وه‌ده‌رھێنه‌ر به‌و که‌سانه‌ی ده‌ووترێت خزمه‌تگوزاری دابین ده‌که‌ن بۆ تۆڕی بیت کۆین  و سه‌وداگه‌ریه‌کان پشتڕاست ده‌که‌نه‌وه‌. وه‌ده‌رھێنه‌ران له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و کاره‌ ژمێریاریه‌ی ده‌یکه‌ن، ژماره‌یه‌کی دیاری کراوی بیت کۆین وه‌رده‌گرن که‌ چوار ساڵ جارێک ئه‌ندازه‌که‌ی گۆڕانی به‌سه‌ردا دێت. له‌ راستیدا ئه‌و بیت کۆینانه‌ی وه‌ده‌رھێنه‌ران وه‌ری ده‌گرن له‌ سیسته‌م، به‌رھه‌م ده‌ھێنرێن و مڵکی که‌س نین؛ به‌م ھۆیه‌وه‌ کاری به‌ده‌ست ھێنانی بیت کۆین  له‌ رێگای ژمێریاریه‌وه‌ بۆ پشتڕاست کردنه‌وه‌ی سه‌وداگه‌ریکان به‌ «وه‌ده‌رھێنان» ده‌ناسرێت.

ته‌کنۆلۆژیای بڵۆک چه‌ین چیه‌؟

له‌ ساڵی ٢٠٠٨دا که‌سێک به‌ ناوی ساتۆشی ناکامۆتۆ5 بیرۆکه‌ی ئه‌م شێوه‌ له‌ دراوه‌ی ھێنایه‌ مه‌یدان و ھۆکاره‌که‌یشی گێڕایه‌وه‌ بۆ خاڵه‌ لاوازه‌کانی بواری ئابوریی نه‌ریتی. ئێوه‌ که‌ڵک له‌ دراو وه‌رده‌گرن بۆ کاری جۆراوجۆری وه‌کوو کڕین، پاشه‌که‌وت، گواستنه‌وه‌، جێگۆڕکێ و… . بۆ ھه‌موو ئه‌م چالاکیانه‌ ئێوه‌ پێویستتان به‌ نێوبژیکار یان که‌سێکی سێیه‌می جێی متمانه‌یه‌. ئه‌مڕۆ له‌ ھه‌موو جیھاندا ئه‌م نێوه‌نده‌، بانک و رێکخراوه‌ ئابووریه‌کانن. ھه‌موو گواستنه‌وه‌ و ئاڵوگۆڕی ئابووری له‌ ژێر چاودێریی ئه‌و بانکه‌دایه‌ که‌ دراوی ئێوه‌ی تێدایه‌.

ئێستا به‌ ھۆی رووداوگه‌لی وه‌کوو مایه‌پووچ بوونی بانکه‌کان، داخرانی دامه‌زراوه‌ ئابوریه‌کان و کات زۆر ویستنی ره‌وتی فه‌رمی، متمانه‌ کردن به‌م رێکخراوه‌ ئابوریانه‌ که‌م بووه‌ته‌وه‌. به‌م ھۆیه‌وه‌ بیت کۆین  به‌ شێوه‌یه‌ک نه‌خشه‌ی بۆ داڕێژراوه‌ که‌ دراوی ئێوه‌ له‌ لایه‌ن ھیچ ناوه‌ندێکه‌وه‌ سه‌رپه‌رشتی ناکرێت به‌ڵکوو له‌ تۆڕێکی کراوه‌دا به‌ ناوی بڵۆک چه‌ین پارێزراو ده‌بێت که‌ له‌ لایه‌ن ھه‌موو خه‌ڵکیه‌وه‌ له‌ جیھاندا، به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ده‌کرێت.

بیت کۆین  به‌ چ شێوه‌یه‌ک کار ده‌کات؟

ھه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی له‌ جیھاندا له‌ تۆڕی بیت کۆیندا خزمه‌تگوزاری ده‌که‌ن ، یه‌ک نوسخه6 تۆڕ و ھه‌موو سه‌وداگه‌ریه‌کانی تۆمارکراویان له‌ سه‌ر سیسته‌می خۆیاندا ھه‌یه‌ و ده‌توانن مامه‌ڵه‌کان پشتڕاست بکه‌نه‌وه‌. به‌ ئه‌م کاره‌ ده‌ووترێت وه‌ده‌رھێنان یان ماینینگ و به‌م که‌سانه‌ ده‌ووترێت وه‌ده‌رھێنه‌ر یان ماینه‌ر. له‌وانه‌یه‌ سه‌رنجڕاکێش بێت که‌ تۆیش ده‌توانیت ببیت به‌ ماینه‌ر.

ئه‌گه‌ر وێستبێتت بڕه‌ دراوێک ره‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی ووڵات بکه‌یت بێگومان ئاشنایت له‌گه‌ڵ کێشه‌کانیدا. ره‌وتی ئاڵۆزی گۆڕینه‌وه‌ی دراو، نرخ و ھه‌قده‌ستی زۆر و ئه‌و ماوه‌ی پێی ده‌چێت بۆ گواستنه‌وه‌ی دراوی تۆ، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ماندووی کردوویت. له‌ بیت کۆین دا ئه‌م ھه‌موو قۆناغه‌ کورت ده‌بێته‌وه‌ و له‌ ماوه‌ی که‌متر له‌ چه‌ند خوله‌کدا و به‌ ھه‌قده‌ستێکی زۆر که‌مه‌وه‌، له‌ ووڵاتێکه‌وه‌ بۆ ووڵاتێکی دیکه‌ مامه‌ڵه‌ی تۆ روو ده‌دات.

تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی بیت کۆین

ھه‌موو سه‌وداگه‌ریه‌کان له‌ تۆڕی بڵۆک چه‌ین دا تۆمار ده‌کرێت و ھه‌مووان ده‌توانن روونوسێکیان ھه‌بێت و بینه‌ری ھه‌موو سه‌وداگه‌ریه‌کان بن. ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌بێته‌ ھۆی درووست بوونی دوو باشتریی مه‌زن بۆ بیت کۆین:

١.روونکاریی؛ که‌ ده‌بێته‌ ھۆی به‌رگریی کردن له‌ سه‌رپێچیه‌کانی پشتی په‌رده‌.

٢.دڵنیایی؛ ئه‌گه‌ر که‌سێک بیه‌وێت ده‌ستێوه‌ردانێک بکات له‌ تۆڕدا، که‌سانێکی دیکه‌ که‌ وه‌شانی سه‌ره‌کی تۆڕی بیت کۆین  له‌به‌رده‌ستیاندایه‌، ئاگادار ده‌بنه‌وه‌ و ئه‌گه‌ری ئه‌نجامدانی کاری له‌وشێوه‌ به‌تاڵ ده‌بێته‌وه‌.

له‌گه‌ڵ ھه‌موو ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیانه‌دا ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ ئه‌وه‌یش بکه‌ین که‌ بیت کۆین  دراوێکی دیجیتاڵیه‌ و بوونی جه‌سته‌یی نیه‌. له‌ روانینی یه‌که‌مدا له‌وانه‌یه‌ ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ سه‌رسووڕھێنه‌ر بێته‌ پێش چاو به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ن ده‌بینن ئه‌مڕۆ زۆر که‌متر دراوی کاغه‌زی به‌ کاردێنین و زۆرینه‌ی کاره‌کانمان به‌ کارتی بانک جێبه‌جێ ده‌که‌ین. ھه‌ڵبژاردنی شێوازی دیجیتاڵ زۆر یارمه‌تیده‌ری ژینگه‌یه‌ و خه‌رجه‌کانی به‌رھه‌م ھێنانی دراوی کاغه‌زی که‌م ده‌کاته‌وه‌.

جیھانی مۆدێڕن و دیجیتاڵی ئه‌مڕۆ له‌ ھه‌وڵدایه‌ بۆ ھه‌ڵبژاردن و به‌رھه‌مھێنانی چاکترین شێوازی سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تی ژیانی مرۆڤه‌وه‌.

بیت کۆین و دیکه‌ی دراوه‌ دیجیتاڵیه‌کان به‌ ئاوه‌ڵا کردنی ده‌روازه‌یه‌کی نوێ بۆ جیھانی ته‌کنۆلۆژیا ئابوریه‌کان، گۆڕانکاری و شۆڕشێکی مه‌زن دێنه‌ ئه‌ژمار.

1- Bitcoin

2- Blockchain

3- فransaction

4- Miner

5- Satoshi Nakamoto

6- Version

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button
error: Content is protected !!
Close